Özgül Fobi nedir?
Kişi korkusunun abartılı olduğunu bilse de o durumla karşılaştığında yoğun kaygı yaşar ve çoğu zaman kaçınmayı seçer. Bu kaçınma hayatı kısıtlamaya başladığında destek almak faydalı olabilir.
Özgül fobiler en yaygın kaygı bozukluklarındandır. Çoğu zaman çocukluk döneminde başlar; bazen olumsuz bir deneyimle, bazen de başkalarının korkusunu gözlemleyerek öğrenilir.
Fobi, kişinin seyahat planlarını, sağlık kontrollerini ya da iş fırsatlarını etkiliyorsa önemli bir yaşam kısıtlayıcısı haline gelebilir. Örneğin iğne korkusu nedeniyle gerekli tetkiklerden kaçınmak sağlığı olumsuz etkileyebilir.
Bu sayfadaki bilgiler, yaşadıklarınızı daha iyi anlamlandırmanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Her insanın deneyimi kendine özgüdür; burada sayılan belirtilerin bir kısmını yaşamanız bir tanı anlamına gelmez. Değerlendirme, yüz yüze ya da online bir görüşmede, sizin hikâyenizi dinleyerek yapılır.
Özgül fobi; belirli bir nesne ya da duruma karşı duyulan, gerçek tehlikeyle orantısız yoğun korkudur. Uçak, asansör, yükseklik, kan ve iğne, köpek, böcek ya da kapalı alanlar en sık görülen örnekler arasındadır. Kişi korkusunun abartılı olduğunu bilse de karşılaştığında kaygıyı kontrol edemez.
Fobiler bazen tatile gitmemek, sağlık kontrollerini ertelemek, belirli işleri kabul etmemek gibi önemli kararları etkiler. Kaçınma arttıkça korkunun alanı da genişler. Fobiye zaman zaman panik atak eşlik edebilir.
Belirtiler
- Belirli bir uyarana karşı ani ve yoğun korku
- O durumdan kaçınma
- Çarpıntı, terleme, titreme
- Durumu önceden düşündüğünde bile kaygı
- Kaçınma nedeniyle fırsatları kaçırma
Ne zaman destek almalı?
Yaşadıklarınız günlük işlevselliğinizi, işinizi, ilişkilerinizi ya da uykunuzu birkaç haftadır etkiliyorsa, kendi başınıza denediğiniz yollar yeterli gelmiyorsa ya da sadece konuşacak güvenli bir alana ihtiyaç duyuyorsanız destek almak için doğru bir zaman olabilir. Destek almak için her şeyin çok kötü olmasını beklemenize gerek yok. Şunu da hatırlatmak isterim: korku nedeniyle önemli sağlık kontrollerini erteliyor, seyahat planlarından vazgeçiyor ya da iş fırsatlarını geri çeviriyorsanız profesyonel destek düşünmeye değer. Fobilerle çalışmak çoğu zaman sanıldığından daha yapılandırılmış ve adım adım ilerleyen bir süreçtir. Hiçbir adım sizin onayınız olmadan atılmaz; hız ve sıra birlikte belirlenir. Korkuyla tamamen tek başınıza yüzleşmeye çalışmak yerine güvenli bir çerçeve içinde ilerlemek süreci kolaylaştırır.
Terapide nasıl çalışıyoruz?
Fobilerde BDT çerçevesinde kademeli maruz bırakma ile çalışıyorum. Korkulan durumu en az zorlayıcı adımdan başlayarak basamak basamak deneyimliyoruz.
Fobi geçmişte yaşanmış zorlayıcı bir deneyimle bağlantılıysa EMDR'den de yararlanabiliyoruz.
Kademeli maruz bırakmada önce korkulan durumla ilgili en hafiften en zorlayıcıya uzanan bir liste hazırlıyoruz. Bu liste görseller, videolar, hayal etme ve gerçek yaşam deneyimleri gibi farklı basamaklar içerebilir.
Kan ya da iğne fobisinde bayılma eğilimi varsa, uygulamalı gerginlik adı verilen özel bir teknikten de yararlanabiliyoruz. Her yöntem kişiye ve fobinin türüne göre uyarlanır.
Terapide ilerlerken düzenli aralıklarla nerede olduğumuzu birlikte değerlendiriyoruz. Hangi adımların işe yaradığını, nerede zorlandığınızı ve hedeflerinizin değişip değişmediğini konuşuyor, planı buna göre güncelliyoruz. Süreç tek yönlü bir 'uygulama' değil, sizinle birlikte şekillenen ortak bir çalışmadır.
Kademeli maruz bırakmada korkulan durumu en kolaydan en zora doğru sıralayan bir basamak listesi hazırlıyoruz. Önce hayal etmek, sonra görsellerle çalışmak, ardından gerçek durumlara kısa sürelerle yaklaşmak gibi adımlarla ilerliyoruz. Bu süreç Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çerçevesinde yürür.
Fobinin geçmişte yaşanmış zorlayıcı bir olayla bağlantılı olduğu durumlarda EMDR terapisi de sürece dâhil edilebilir. Görüşmeler Bireysel Terapi kapsamında yapılır.
İlk görüşmede yaşadığınız zorluğun ne zaman başladığını, günlük hayatınızı nasıl etkilediğini ve terapiden beklentilerinizi konuşuyoruz. Bu görüşmenin sonunda size uygun bir çalışma planını birlikte belirliyoruz. Seanslar genellikle haftada bir, yaklaşık 50 dakika sürer. Randevu ya da merak ettiğiniz sorular için İletişim sayfasından bana ulaşabilir, Sık Sorulan Sorular bölümüne de göz atabilirsiniz.
Kullandığım yöntemler: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), EMDR Terapisi
Kendinize iyi bakmak için küçük adımlar
- Korkunuzu küçük adımlara bölün.
- Kaçınmak yerine kısa süreli yaklaşmayı deneyin.
- Nefes ve gevşeme egzersizlerini pratik edin.
- Başardığınız her küçük adımı not edin.
Sık Sorulan Sorular
Fobi terapisi ne kadar sürer?
Özgül fobiler çoğu zaman görece kısa süreli, yapılandırılmış çalışmalara iyi yanıt verir; süre kişiye göre değişir.
Maruz bırakma beni zorlamak anlamına mı geliyor?
Hayır. Her adım sizinle birlikte, hazır olduğunuz ölçüde planlanır.
Uçak fobisi için terapi alınabilir mi?
Evet, uçak korkusu sık çalışılan özgül fobilerdendir.
EMDR fobilerde kullanılır mı?
Fobinin geçmiş bir deneyimle bağlantılı olduğu durumlarda EMDR'den yararlanılabilir.
Fobiyle çalışırken korktuğum şeyle hemen karşılaşmam mı gerekiyor?
Hayır. Kademeli maruz bırakmada önce korkunuzu ve kaçınma davranışlarınızı birlikte anlıyoruz, ardından en kolay basamaktan başlıyoruz. Her adımı önceden konuşuyor, hazır hissetmediğiniz bir adımı atmıyoruz. Amaç korkuyu bir anda yok etmek değil, kaygıyla baş edebildiğinizi deneyimleyerek güven kazanmaktır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.