Sosyal Fobi nedir?
Toplantıda söz almak, yeni insanlarla tanışmak, telefonla konuşmak ya da başkalarının önünde yemek yemek bile yoğun kaygı yaratabilir. Bu durum iş, okul ve ilişkileri etkileyebilir.
Sosyal kaygı yaşayan kişiler çoğu zaman sosyal durumlarda kendilerini dışarıdan izliyormuş gibi hisseder; kızarıp kızarmadıklarını, sesleri titreyip titremediğini sürekli kontrol ederler. Bu yoğun öz-odak, kaygıyı artırır ve sohbete katılmayı zorlaştırır.
Sosyal fobi genellikle ergenlik döneminde başlar ve tedavi edilmediğinde yıllarca sürebilir. Kariyer seçimlerini, arkadaşlıkları ve romantik ilişkileri kısıtlayabilir.
Bu sayfadaki bilgiler, yaşadıklarınızı daha iyi anlamlandırmanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Her insanın deneyimi kendine özgüdür; burada sayılan belirtilerin bir kısmını yaşamanız bir tanı anlamına gelmez. Değerlendirme, yüz yüze ya da online bir görüşmede, sizin hikâyenizi dinleyerek yapılır.
Sosyal fobide kişi başkalarının önünde mahcup olmaktan, yargılanmaktan ya da olumsuz değerlendirilmekten yoğun biçimde korkar. Sunum yapmak, toplantıda söz almak, yeni insanlarla tanışmak, hatta başkalarının yanında yemek yemek bile büyük bir kaygı kaynağı olabilir.
Bu kaygıyla baş etmek için kişi göz temasından kaçınma, az konuşma, hazırlıksız hiçbir ortama girmeme gibi 'güvenlik davranışları' geliştirir. Bu davranışlar kısa vadede rahatlatsa da korkunun sürmesine neden olur. Sosyal kaygı çoğu zaman öz güven sorunları ve iletişim güçlükleri ile iç içe geçer.
Belirtiler
- Sosyal ortamlarda yoğun kaygı
- Kızarma, titreme, terleme
- Ne diyeceğini önceden defalarca prova etme
- Ortamdan sonra 'nasıl göründüm' diye tekrar tekrar düşünme
- Sosyal durumlardan kaçınma
- Göz teması kurmakta zorlanma
Ne zaman destek almalı?
Yaşadıklarınız günlük işlevselliğinizi, işinizi, ilişkilerinizi ya da uykunuzu birkaç haftadır etkiliyorsa, kendi başınıza denediğiniz yollar yeterli gelmiyorsa ya da sadece konuşacak güvenli bir alana ihtiyaç duyuyorsanız destek almak için doğru bir zaman olabilir. Destek almak için her şeyin çok kötü olmasını beklemenize gerek yok. Şunu da hatırlatmak isterim: kaygı nedeniyle işte, okulda ya da ilişkilerinizde fırsatları geri çevirdiğinizi fark ediyorsanız, sosyal ortamlardan sonra saatlerce kendinizi eleştiriyorsanız ya da kaçınma giderek hayatınızı daraltıyorsa destek almayı düşünebilirsiniz. Sosyal kaygı yaygın bir deneyimdir ve üzerinde çalışılabilir; tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. İlk görüşmede hangi durumların sizi en çok zorladığını konuşarak küçük ve güvenli bir başlangıç noktası belirliyoruz.
Terapide nasıl çalışıyoruz?
Sosyal fobide BDT ile çalışıyorum. Sosyal durumlarda zihninizden geçen düşünceleri, dikkatinizi nereye verdiğinizi ve kendinizi güvende hissetmek için yaptığınız 'güvenlik davranışlarını' birlikte inceliyoruz.
Ardından kademeli olarak korkulan durumlara yaklaşmayı ve bu deneyimlerden yeni bilgiler edinmeyi hedefliyoruz.
Terapide 'güvenlik davranışları' adını verdiğimiz, kaygıyı azaltmak için yapılan küçük stratejileri — telefona bakmak, konuşmayı önceden ezberlemek, göz temasından kaçınmak — fark edip bunları bırakmanın etkisini davranışsal deneylerle sınıyoruz.
Ayrıca sosyal durumlardan sonra yapılan 'olay sonrası değerlendirme'yi, yani 'nasıl göründüm, rezil oldum mu' diye tekrar tekrar düşünmeyi ele alıyor ve kendinize karşı daha dengeli bir bakış geliştirmeye çalışıyoruz.
Terapide ilerlerken düzenli aralıklarla nerede olduğumuzu birlikte değerlendiriyoruz. Hangi adımların işe yaradığını, nerede zorlandığınızı ve hedeflerinizin değişip değişmediğini konuşuyor, planı buna göre güncelliyoruz. Süreç tek yönlü bir 'uygulama' değil, sizinle birlikte şekillenen ortak bir çalışmadır.
Terapide sosyal durumlardaki düşüncelerinizi ve dikkatinizin nereye yöneldiğini inceliyoruz. Güvenlik davranışlarını azaltarak yapılan davranış deneyleri, 'herkes beni izliyor' gibi tahminleri gerçek deneyimle sınamanıza yardımcı olur. Bu çalışma Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yaklaşımına dayanır.
İlk adımları atmak zor geliyorsa online terapi iyi bir başlangıç olabilir; ilerleyen dönemde yüz yüze görüşmelere geçmek de mümkündür. Ayrıntılar için Bireysel Terapi sayfasına bakabilirsiniz.
İlk görüşmede yaşadığınız zorluğun ne zaman başladığını, günlük hayatınızı nasıl etkilediğini ve terapiden beklentilerinizi konuşuyoruz. Bu görüşmenin sonunda size uygun bir çalışma planını birlikte belirliyoruz. Seanslar genellikle haftada bir, yaklaşık 50 dakika sürer. Randevu ya da merak ettiğiniz sorular için İletişim sayfasından bana ulaşabilir, Sık Sorulan Sorular bölümüne de göz atabilirsiniz.
Kullandığım yöntemler: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Kendinize iyi bakmak için küçük adımlar
- Dikkatinizi kendinizden çok konuşmanın içeriğine vermeyi deneyin.
- Küçük sosyal adımlarla başlayın.
- Başkalarının sizi sandığınız kadar dikkatle izlemediğini hatırlayın.
- Kendinize yönelik eleştirel iç sesinizi fark edin.
Sık Sorulan Sorular
Sosyal fobi ile utangaçlık aynı şey mi?
Hayır. Utangaçlık bir kişilik özelliğidir; sosyal fobide ise kaygı yoğun, uzun süreli ve hayatı kısıtlayıcıdır.
Sosyal fobi online terapiyle çalışılabilir mi?
Evet, birçok kişi için online terapi iyi bir başlangıç olabilir.
Sosyal kaygı için hangi yöntem kullanılır?
BDT, sosyal kaygıda araştırmalarla desteklenen başlıca yöntemlerdendir.
Grup içinde konuşma korkumu yenebilir miyim?
Terapide kademeli adımlarla bu korkuyla çalışmak mümkündür; süreç kişiden kişiye değişir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.